Η θέση του ΗΛΙΟΥ στην παγκόσμια μυθολογία

dali2

Οι πανοραμικές εικόνες του ήλιου που παρέχει πλέον η NASA προσφέρουν συναρπαστικές αποτυπώσεις του αστεριού που ευθύνεται για τη ζωή στη Γη. Η απομυθοποίηση ωστόσο του ήλιου και ο «υποβιβασμός» του από το θεϊκό κύρος που του απέδιδαν για χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι είναι μια σχετικά καινούρια ιστορία.

Οι μυθολογίες των κοινωνιών και των πολιτισμών της οικουμένης βρίθουν από εξωφρενικές αναπαραστάσεις του αστεριού και ευφάνταστες ιστορίες για το πώς βρέθηκε εκεί πάνω.

Ο ήλιος, με τη μαγική του δύναμη να δίνει ζωή, δεν θα μπορούσε να μη λογίζεται θεός, ούτε και να μη συνδέεται ευθέως και με άλλες όψεις της καθημερινής ζωής.

Ας κάνουμε λοιπόν ένα ταξίδι στους πολιτισμούς του πλανήτη και ας δούμε τους πλέον συναρπαστικούς μύθους που έχει σκεφτεί ποτέ άνθρωπος για τον ζωοδότη ήλιο…

  • Ο ήλιος στην ελληνική μυθολογία

helios1

Ένας από τους πιο σεβάσμιους αρχαίους θεούς είναι ο θεός Ήλιος. Ο Ήλιος είναι γιος του Τιτάνα Υπερίωνα και της Τιτανίδας Θείας και αδελφός της Σελήνης και την Ηούς (Αυγής). Εκτός από θεός της ηλιακής ακτινοβολίας, ο Ήλιος είναι προστάτης των όρκων μιας και πολύ συχνά στην αρχαιότητα οι άνθρωποι ορκίζονταν σε αυτόν που τα παν θωρεί (εξάλλου όπως είναι γνωστό, ?ουδέ κρυπτό υπό τον Ήλιο?).  Ακόμη ο Ήλιος είναι αυτός που χαρίζει την όραση και έτσι θεωρείται ο προστάτης της.

Οι αρχαίοι Έλληνες φαντάζοντας τον θεό Ήλιο ως έναν νέο, χωρίς γενειάδα, ο οποίος φορούσε μία ρόμπα και στο κεφάλι του έφερε ένα αστραφτερό φωτοστέφανο. Έτσι οδηγούσε το χρυσό του άρμα, το οποίο έσερνα τέσσερα άλογα
(συνήθως φτερωτά). Κάθε πρωί αναδυόταν από το χρυσό παλάτι που κατοικούσε, στην ανατολή, στην κοίτη του ποταμού Ωκεανού και φτάνοντας το μεσημέρι στο ανώτατο του σημείο (μεσουράνημα), κατέληγε αργά το απόγευμα στην Δύση, στην γη των Εσπερίδων. Εκεί κατέβαινε και μεταφερόταν στο παλάτι του για να ξαναρχίσει την άλλη μέρα ξανά το ταξίδι του.

Ο Ήλιος βοήθησε τον Δία και τους υπόλοιπους Ολύμπιους στην κατάληψη της εξουσίας κατά την Τιτανομαχία. Στην μοιρασιά του κόσμου όμως αργότερα απουσίαζε. Έτσι διαμαρτυρήθηκε στον Δία που δεν τον θυμήθηκαν και δεν του έδωσαν τίποτα. Τότε ο Δίας μην έχοντας αφήσει κάτι εκτός της μοιρασιάς για να του δώσει, φανέρωσε μία νέα γη για τον Ήλιο. Ήταν η Ρόδος που αναδύθηκε από τον βυθό της θάλασσας, που προσφέρθηκε στον Ήλιο, ο οποίος αφού την στέγνωσε
πρώτα με τις ακτίνες του στη συνέχεια της χάρισε την λάμψη του. Στην Ρόδο η λατρεία του Ήλιου ήταν πολύ διαδεδομένη. Ένα από τα εφτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, ο κολοσσός της Ρόδου, ήταν αφιερωμένος στον θεό Ήλιο. Ο Κολοσσός ήταν ένα τεράστιο μπρούντζινο άγαλμα του Ήλιο με μορφή άνδρα ο οποίος κρατάει πυρσό και καεί δυνατή και λαμπερή φωτιά. Το άγαλμα αυτό κατασκευάστηκε γύρω στο 300π.Χ. και πατούσε το ένα του πόδι στα αριστερά και το άλλο στα δεξιά του λιμανιού της Λίνδου στη Ρόδο. Γύρω στο 224π.Χ όμως το άγαλμα έσπασε στα
γόνατα εξαιτίας ισχυρού σεισμού που έπληξε την περιοχή.

kolossos

Ο Ήλιος όπως και οι υπόλοιποι θεοί είχε αρκετά παιδιά. Η πιο γνωστή του κόρη είναι η Πασιφάη, η γυναίκα του ασιλιά της Κρήτης Μίνωα, η οποία γέννησε αργότερα τον μινώταυρο. Ο πιο γνωστός του γιος είναι ο φαέθωνας, ο οποίος προσπάθησε να οδηγήσει μία μέρα το άρμα του πατέρα του αλλά δεν κατάφερε να το ελέγξει. Έχασε τον έλεγχο και πέρασε τόσο κοντά στην γη που την έκαψε. Βλέποντας τον ο Δίας, έστειλε τον κεραυνό του και τον γκρέμισε από το άρμα. Το φλεγόμενο σώμα του έπεσε στον ποταμό Ηριδανό. Βλέποντας τον οι αδελφές του οι Ηλιάδες άρχισαν να τον πενθούν και από την ένταση του πένθους τους με τα πολλά τους δάκρυα, μεταμορφώθηκαν σε λεύκες και τα δάκρυά τους να έγιναν το ρετσίνι που τρέχει από το δέντρο.

Ο Ήλιος από την θέση που βρίσκεται μπορεί και βλέπει τα πάντα. Πολλές ιστορίες τον παρουσιάζουν ως ?κατάσκοπο?. Ήταν ο Ήλιος αυτός που φανέρωσε στον Ήφαιστο ότι η γυναίκα του θεά Αφροδίτη τον απατούσε με τον αδελφό του τον θεό Άρη. Ακόμη ο Ήλιος φανέρωσε στη θεά Δήμητρα για την αρπαγή της αγαπημένης κόρης της από τον θεό Πλούτωνα, στον κάτω κόσμο, όταν εκείνη γυρεύοντας την σε παντού, σε ουρανό, θάλασσα και γη δεν μπορούσε να την βρει πουθενά.

Τον Θεό Ήλιο πολύ συχνά αρκετοί τον ταυτίζουν είτε με τον θεό της φωτιάς Ήφαιστο είτε ακόμη συχνότερα με τον θεό του φωτός Απόλλωνα (εξάλλου το προσωνύμιο του θεού Απόλλωνα Φοίβος σημαίνει φωτεινός). Τα ιερά ζώα του Ήλιου είναι ο κόκορας και ο αετός.

  • Ο θεός Ρα της Αιγύπτου

Ο ήλιος στην παγκόσμια μυθολογία (2)

Η λατρεία της πανάρχαιας θεότητας του ήλιου δεν περιοριζόταν μόνο στην Ηλιόπολη της Αιγύπτου: ο θεός δάνειζε το όνομά του στους φαραώ, που μετονομάζονταν σε Γιοι του Ρα. Καθώς λοιπόν ο ήλιος είναι η ζωοδότρα δύναμη του κόσμου, πολύ βολικά ο Ρα ήταν και πλάστης θεός. Το αγαπημένο του μέσο μεταφοράς ήταν το πλοίο -και όχι το σύνηθες άρμα-, το οποίο δεν το χρησιμοποιούσε μόνο για τις ουράνιες μετακινήσεις του, αλλά και για την καταβύθισή του στον κάτω κόσμο τη νύχτα. Ο Ρα μάλιστα αναγεννιόταν κάθε μέρα, όμοια με τον ήλιο…

  • Ο θεός των Αζτέκων Huitzilopochtli

Ο ήλιος στην παγκόσμια μυθολογία (5)

Η θεότητα Huitzilopochtli είχε τη διπλή ιδιότητα να είναι θεός και του ηλίου και του πολέμου, ενσαρκώνοντας τη δομή μιας κοινωνίας που τοποθετούσε τον πόλεμο στις πρώτες τάξεις. Οι Αζτέκοι πίστευαν ότι οι νεκροί πολεμιστές τους μετενσαρκώνονταν σε πουλιά, γι’ αυτό και οι αναπαραστάσεις του Huitzilopochtli θυμίζουν πουλί με πολύχρωμα φτερά. Ο θεός του ήλιου λοιπόν, που βρισκόταν σε συνεχή μάχη με το σκότος, απαιτούσε αίμα από ανθρώπινες καρδιές για να τραφεί και να εξασφαλιστεί έτσι η επιβίωσή του. Για να μην πεθάνει λοιπόν ο Huitzilopochtli, οι οπαδοί του θεού ήλιου θυσίαζαν ανθρώπους στο όνομά του…

  • Οι 10 ήλιοι της κινεζικής μυθολογίας

Ο ήλιος στην παγκόσμια μυθολογία (6)

Μια φορά κι έναν καιρό, υπήρχαν 10 ήλιοι στον ουρανό, σύμφωνα πάντα με την πανάρχαια κινεζική παράδοση. Οι μικροί αυτοί ήλιοι ταξίδευαν ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο, πάντα με τη συνοδεία της μητέρας τους, θεάς Xihe, μέχρι που μια μέρα αποφάσισαν να εμφανιστούν στον ουρανό την ίδια στιγμή. Η ζέστη και η λάμψη ωστόσο από την ταυτόχρονη παρουσία τους στον ουρανό ήταν τόσο έντονη και αφόρητη που ο πατέρας τους, Dijun, παρήγγειλε στους ήλιους να συγκρατηθούν. Οι ήλιοι δεν υπάκουσαν στις προειδοποιήσεις του κι έτσι ο Dijun έστειλε τον ταξότη Yi να σκοτώσει τους άτακτους ήλιους. Ο Yi ξεπάστρεψε τους εννιά από δαύτους, αφήνοντας μόνο έναν στον ουρανό…

  • Οι θεοί του ήλιου και της σελήνης των Ινουίτ

Ο ήλιος στην παγκόσμια μυθολογία (7)

Οι Ινουίτ, οι αυτόχθονες της Αλάσκας, της Γροιλανδίας και του Αρκτικού Κύκλου, εξηγούν την ύπαρξη του ήλιου και της σελήνης μέσω του θρύλου του θεού της σελήνης Anningan και της αδερφής του, θεότητας του ήλιου, Malina. Οι δύο θεότητες ζούσαν μαζί αρμονικά, μέχρι που μια μέρα, όπως συμβαίνει σε όλα τα αδέρφια, τσακώθηκαν, κυνηγώντας ο ένας την άλλη. Εξαιτίας λοιπόν του συνεχούς κυνηγητού τους, ο Anningan παραμελεί τη διατροφή του και γίνεται ολοένα και πιο αδύνατος, κάτι που εξηγεί τις φάσεις της σελήνης. Όταν το φεγγάρι εξαφανίζεται από τον ουρανό, οι Ινουίτ πιστεύουν ότι ο Anningan έχει πάει επιτέλους για φαγητό. Όταν επιστρέφει, συνεχίζει να βρίσκεται στο κατόπι της Malina, ενώ όταν τελικά την πιάνει, αυτό είναι που δημιουργεί την ηλιακή έκλειψη…

  • Ο κέλτικος θεός του ήλιου Lugus

Ο ήλιος στην παγκόσμια μυθολογία (8)

Ο θεός του ήλιου των Κελτών Lugus, ή Lugh στην Ιρλανδία, ήταν μια ημι-ιστορική φιγούρα: επρόκειτο για έναν ατρόμητο βασιλιά-πολεμιστή που είχε οδηγήσει τον λαό του, μια φυλή στην αρχαία Ιρλανδία, σε νίκη ενάντια σε μια φυλή γιγάντων. Ηγέτης των γιγάντων, γνωστοί ως Formorians, ήταν ο διαβόητος θεός του κάτω κόσμου Balor, μια μοχθηρή φιγούρα που ήταν μάλιστα και παππούς του Lugus. Η πολύπλευρη θεότητα Lugus συνδεόταν με τελετουργικά γονιμότητας, διάφορες ανθρώπινες ικανότητες, αλλά και με τον κύκλο της συγκομιδής. Η νίκη του ήλιου απέναντι στο σκοτάδι είναι ένας δημοφιλής μύθος στην ινδο-ευρωπαϊκή παράδοση…

  • Ο θεός του ήλιου των Νορμανδών

Ο ήλιος στην παγκόσμια μυθολογία (9)

Στη νορμανδική μυθολογία, ο Freyr ήταν ο θεός της ειρήνης, της γονιμότητας, της βροχής και του ήλιου. Ήταν πράγματι πανίσχυρος! Ο θρύλος ήθελε τον Freyr να ιππεύει έναν αγριόχοιρο, που τον έλεγαν Gullinbursti, ο οποίος όργωνε ουρανούς και θάλασσες. Κι όταν βαριόταν τον κάπρο, ο θεός ανέβαινε στο ξακουστό του πλοίο, το Skiobloanir, που ήταν το καλύτερο σκάφος ολάκερης της Σκανδιναβίας. Κι όταν δεν ήθελε να το χρησιμοποιεί, το δίπλωνε απλά και το αποθήκευε στην τσέπη του…

  • Η ινδουιστική θεότητα του ήλιου

Ο ήλιος στην παγκόσμια μυθολογία (10)

Σύμφωνα με τη αρχαία ινδουιστική διδασκαλία, ο Surya, ως θεός του ήλιου, αντιπροσώπευε την ορατή μορφή του θεϊκού, μια θεότητα δηλαδή που μπορούσες να δεις με τα ίδια σου τα μάτια κάθε μέρα. Απεικονιζόταν ως άνθρωπος με τέσσερα χέρια, τον οποίο έσερναν συνήθως πάνω στο κάρο του εφτά άλογα. Ο Surya θεράπευε τους αρρώστους και κατείχε προνομιακή θέση στο ινδουιστικό πάνθεο, αφού ήταν ταυτόχρονα υπεύθυνος και για την καλή τύχη των ανθρώπων…

  • Lisa και Mawu

Ο ήλιος στην παγκόσμια μυθολογία (11)

Οι γηγενείς του Μπενίν, της Γκάνας και του Τόγκο θεωρούσαν τη Lisa (τη θεότητα του ήλιου) και τη Mawu (τη θεότητα του φεγγαριού) ως δίδυμες οντότητες σε ένα πνεύμα. Οι δυο τους ήταν οι δημιουργοί του σύμπαντος, με τη Mawu να αναπαριστά τη μητρότητα και τη γονιμότητα, την ώρα που η Lisa ενσάρκωνε τη θερμότητα, τη δουλειά και τη δύναμη…

  • Ο ήλιος περιστρέφεται γύρω από τη Γη

Ο ήλιος στην παγκόσμια μυθολογία (3)

Η Γη ήταν το κέντρο του κόσμου και καμία παρατήρηση δεν μπορούσε να το αλλάξει αυτό! Τι κι αν στα πολυάριθμα αστρονομικά μοντέλα της αρχαιότητας το γεωκεντρικό σύμπαν δημιουργούσε προβλήματα; Τι κι αν ο Αρίσταρχος (ο «Κοπέρνικος της αρχαιότητας») και ο Μέλισσος ο Σάμιος ορκίζονταν ότι ο ήλιος είναι το κέντρο του κόσμου; Τι κι αν μπόλικες παρατηρησιακές αποφάνσεις και εμπειρικά δεδομένα πρόσταζαν ότι η Γη δεν μπορούσε να ήταν το αρχιμήδειο σημείο του κόσμου; Τίποτα δεν μπορούσε να εκθρονίσει τον πλανήτης μας από την ιδιαίτερα τιμητική του θέση. Κι ύστερα ήρθε ο Πτολεμαίος και το περίφημο γεωκεντρικό του μοντέλο, περί το 150 μ.Χ., που θα παγίωνε τη σφαλερή αντίληψη γύρω στα 1.400 χρόνια! Στο αστρονομικό σύστημα του αλεξανδρινού μαθηματικού ο ήλιος ήταν η τέταρτη σφαίρα σε τροχιά γύρω από την ακίνητη Γη, μεταξύ της Αφροδίτης και του Άρη…

Γράψτε ένα σχόλιο

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s